Uzyskiwanie alimentów na rzecz byłego małżonka: kiedy jest to możliwe?

Alimenty na byłego małżonka mogą zostać przyznane, gdy po rozwodzie jedna ze stron wymaga wsparcia finansowego lub gdy rozwód wywołał u niej realne obniżenie poziomu życia. Zasady te wynikają z art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i zależą przede wszystkim od tego, czy sąd orzekał o winie oraz jak wygląda sytuacja materialna i zdrowotna obu stron. Poniżej wyjaśniamy, kiedy alimenty przysługują, jak długo mogą trwać, w jaki sposób ustala się ich wysokość oraz co zrobić, aby skutecznie dochodzić swoich praw.

Przeczytaj również: Jakie są najważniejsze narzędzia i sprzęt używane przez fachowców w branży kanalizacyjnej?

Kiedy przysługują alimenty po rozwodzie

Podstawy przyznania alimentów różnią się w zależności od rozstrzygnięcia o winie:

Przeczytaj również: Problemy związane z wykupem gruntów przez gminę - jak dochodzić swoich praw?

• Brak wyłącznej winy jednej strony brak orzekania o winie lub wina obustronna. W takim przypadku alimenty przysługują byłemu małżonkowi tylko wtedy, gdy znajduje się w niedostatku, czyli nie jest w stanie własnymi siłami pokryć usprawiedliwionych, podstawowych potrzeb życiowych. Samo pogorszenie poziomu życia nie wystarcza.
• Wyłączna wina jednego małżonka. Jeżeli jedna strona została uznana za wyłącznie winną rozkładu pożycia, małżonek niewinny może żądać alimentów, jeśli nastąpiło istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej wskutek rozwodu. W tym wariancie nie trzeba wykazywać niedostatku.

W obu wypadkach sąd ocenia, czy i w jakim zakresie rozwód wpłynął na możliwości zarobkowe i sytuację życiową stron. W grę wchodzą m.in. stan zdrowia, wiek, kwalifikacje, możliwości podjęcia pracy, a także dotychczasowy podział ról w małżeństwie, np. rezygnacja z pracy z powodu opieki nad dziećmi. Taka analiza pozwala płynnie przejść do kluczowej kwestii, czyli ustalenia wysokości i czasu trwania świadczenia.

Przeczytaj również: Jakie korzyści płyną z używania naczyń eko w restauracjach?

Wpływ orzeczenia o winie na zakres i czas trwania alimentów

Rozstrzygnięcie o winie determinuje nie tylko przesłanki przyznania alimentów, ale także ramy czasowe obowiązku:

• Bez wyłącznej winy obowiązek alimentacyjny co do zasady trwa maksymalnie 5 lat od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Sąd może ten okres wyjątkowo przedłużyć, jeśli przemawiają za tym szczególne okoliczności, np. ciężka choroba, trwała niezdolność do pracy.
• Przy wyłącznej winie jednego małżonka obowiązek względem małżonka niewinnego nie ma z góry określonego limitu czasowego. Może jednak ulec zmianie lub wygasnąć, jeśli ulegnie istotnej zmianie sytuacja życiowa którejkolwiek ze stron.

Taki podział sprawia, że w sprawach z wyłączną winą ustawodawca silniej chroni małżonka niewinnego, natomiast w sprawach bez wyłącznej winy akcent położony jest na realny stan niedostatku.

Jak sąd ustala wysokość alimentów

Wysokość świadczenia zależy od dwóch elementów, które zawsze są rozpatrywane łącznie:

• Usprawiedliwione potrzeby uprawnionego koszty utrzymania na rozsądnym poziomie odpowiadającym dotychczasowemu standardowi życia, z uwzględnieniem stanu zdrowia, kosztów leczenia, rehabilitacji, dojazdów do pracy, kosztów najmu czy opłat stałych.
• Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego sąd bada nie tylko aktualne dochody, ale także potencjalne możliwości zarobkowe wynikające z kwalifikacji i doświadczenia, a także majątek i obciążenia finansowe.

W praktyce kluczowe są dowody: zaświadczenia o zarobkach, umowy, PIT, faktury i paragony dokumentujące wydatki, historia leczenia, orzeczenia o niepełnosprawności, a także zeznania świadków. Starannie zebrany materiał dowodowy ułatwia wykazanie zarówno skali potrzeb, jak i realnych możliwości płatniczych drugiej strony, co z kolei wpływa na stabilność rozstrzygnięcia.

Zmiana lub wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego

Zmiana stosunków po stronie uprawnionego lub zobowiązanego może uzasadniać podwyższenie, obniżenie albo uchylenie alimentów. Chodzi w szczególności o utratę pracy, chorobę, uzyskanie stałych dochodów, nabycie lub zbycie majątku, przejście na emeryturę czy narodziny kolejnych dzieci.

Szczególne znaczenie ma zawarcie przez uprawnionego nowego małżeństwa. W takim przypadku obowiązek alimentacyjny wygasa z mocy prawa i nie jest potrzebne odrębne orzeczenie. Z kolei pozostawanie w nieformalnym związku, które istotnie poprawia sytuację majątkową uprawnionego, może uzasadniać zmianę lub uchylenie alimentów, choć nie powoduje automatycznego wygaśnięcia.

Czas trwania obowiązku

Podsumowując powyższe zasady:

• Brak wyłącznej winy co do zasady do 5 lat z możliwością wyjątkowego przedłużenia.
• Wyłączna wina jednego małżonka bez z góry określonego limitu czasowego.

Niezależnie od podstawy, obowiązek alimentacyjny wygasa automatycznie po zawarciu przez uprawnionego nowego małżeństwa oraz oczywiście w razie śmierci jednej ze stron. W pozostałych sytuacjach wymaga zmiany orzeczenia przez sąd.

Przedawnienie roszczeń alimentacyjnych

Roszczenia alimentacyjne mają charakter świadczeń okresowych. Z tego względu poszczególne raty alimentów przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Jeśli zaległość została stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu lub ugodą sądową, roszczenie o zapłatę tak stwierdzonej należności przedawnia się po 6 latach. Każda czynność przerywająca bieg przedawnienia, np. wszczęcie egzekucji, powoduje, że termin biegnie na nowo.

W razie problemów z terminowymi płatnościami warto na bieżąco reagować, dokumentować zaległości i rozważyć wniosek o zabezpieczenie alimentów, aby uniknąć niepotrzebnych strat finansowych.

Procedura uzyskania alimentów na rzecz byłego małżonka

O alimenty można wystąpić w pozwie rozwodowym albo w odrębnym postępowaniu już po rozwodzie. Sprawę prowadzi sąd rejonowy wydział rodzinny, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego albo uprawnionego.

• Pisma procesowe pozew lub wniosek z uzasadnieniem, wyliczeniem potrzeb i wskazaniem możliwości finansowych drugiej strony oraz z dołączonymi dowodami.
• Opłaty wniosek o alimenty składany w toku sprawy rozwodowej nie wymaga dodatkowej opłaty. W odrębnym postępowaniu stosuje się opłatę stałą zgodną z ustawą o kosztach sądowych.
• Zabezpieczenie można żądać tymczasowych alimentów na czas trwania procesu, co zapewnia środki do życia do chwili wydania wyroku.
• Mediacja i ugoda porozumienie co do wysokości i terminów często przyspiesza sprawę i zmniejsza koszty, a zatwierdzona przez sąd ugoda ma moc tytułu wykonawczego.

Po prawomocnym orzeczeniu i braku dobrowolnej zapłaty można wszcząć egzekucję komorniczą. W praktyce im lepiej udokumentowane potrzeby i możliwości stron, tym większa szansa na szybkie i stabilne rozstrzygnięcie.

Podsumowanie

Alimenty na byłego małżonka są przyznawane w dwóch reżimach: przy braku wyłącznej winy tylko w razie niedostatku, a przy wyłącznej winie jednego z małżonków w razie istotnego pogorszenia sytuacji materialnej małżonka niewinnego. Czas trwania obowiązku zależy od rozstrzygnięcia o winie do 5 lat z możliwością przedłużenia albo bez limitu czasowego oraz wygasa z mocy prawa po zawarciu przez uprawnionego nowego małżeństwa. Poszczególne raty alimentów przedawniają się co do zasady po 3 latach, a należności stwierdzone prawomocnym orzeczeniem po 6 latach. Skuteczne dochodzenie alimentów wymaga rzetelnego wykazania usprawiedliwionych potrzeb i możliwości płatniczych drugiej strony oraz przemyślanej strategii procesowej.

Jeśli potrzebujesz indywidualnej analizy sytuacji i wsparcia na każdym etapie postępowania, rozważ kontakt z profesjonalistą adwokat (Gdynia), rozwód.